Bosna Hersek'in Vareš kenti yakınlarındaki Stupni Do köyünde, 23 Ekim 1993'te HVO (Hırvat Savunma Konseyi) tarafından işlenen katliamın 33. Yıl dönümü anıldı. Kurbanlar anıtına çiçekler bırakıldı ve hayatını kaybedenler için anma programı düzenlendi. Törene logar dernekleri üyeleri, Vareš sakinleri, Bosna Hersek vatandaşları ve çok sayıda davetli katıldı.
Savaşın tamamını Stupni Do'da geçiren Ešref Likić, katliam günü köyde olmadığını ancak ailesinin orada bulunduğunu belirtti. O gün 110 kadın ve çocuğun onun bodrumunda saklandığını söyleyen Likić, "Kimseye dilemeyeceğim şeyler yaşadım. Duygular her zaman tekrarlanıyor. Her yıl 23 Ekim öncesinde günlerce neredeyse hiç uyuyamıyorum, çünkü burada ailemden birçok kişi öldürüldü ve yakıldı" dedi.
Katliamın Detayları ve Hayatta Kalanların Anlatımları
Stupni Do yerel topluluğu konseyi başkanı Bajro Likić de hayatta kalanlardan biri. O dönemde Bosna Hersek Cumhuriyeti Ordusu mensubu olan Likić, bulunduğu siperin saldırılara tüm gün direndiğini ifade etti. Likić, "Köyde ev ev, bina bina şiddetli çatışmalar yaşandı. Her yer yanıyordu, alevler göğe yükseliyordu. Köydeki bir bodrumda 110 sivil saklanıyordu. HVO'yu püskürtmemiz sayesinde Dabravina'ya ulaşabildiler" diye konuştu. Likić, HVO birliklerine doğrudan Ivica Rajić ve o zamanki HVO Vareš komutanı Borivoje Malbašić'in komuta ettiğini iddia etti. "Tüm bunlar onların emriyle oldu. Ancak birçok kişi hak ettikleri cezadan kaçtı" dedi.
Vareš Belediye Başkanı Malik Rizvanović, hayatını 23 Ekim 1993 öncesi ve sonrası olarak ikiye ayırdığını söyledi. Rizvanović, "1993'e kadar Stupni Do'ya sevinçle geliyordum, çünkü burada teyzem ve akrabalarım vardı. 23 Ekim 1993'ten sonra Fatiha okumak ve onları anmak için geliyorum. Burada olanlar herkese bir uyarı olmalı, çünkü Stupni Do ve Vareš'te masum kurbanlar öldürüldü. O zaman sadece 38 köy sakini değil, geride kalan canlılar da aileleriyle birlikte öldürüldü" ifadelerini kullandı. Rizvanović, "Bugün bile Vahidin ve Mebrura'nın kime ne suç işlediğini merak ediyorum. Onlar yedi ve 13 yaşlarında çocuklardı, daha küçük çocuklar da öldürüldü. Tüm gençlere ebeveynleriyle konuşmalarını ve ne olduğunu bilmelerini söylüyorum. Unutmamalıyız, çünkü tekrarlanma ihtimali var" diye ekledi.
Zeničko-doboj Kantonu Başbakanından Mesaj
Zeničko-doboj Kantonu Başbakanı Nezir Pivić, Bosna Hersek tarihini korumak için anma kültürünü sürdürmenin önemini vurguladı. Pivić, "Bu, ne yazık ki savaş suçlarının inkarına ve savaş suçlularının yüceltilmesine tanık olduğumuz bir dönemde özellikle önemlidir. Geleceği ancak gerçek ve gerçekten olanlar üzerine inşa edebiliriz, çünkü ancak bu şekilde vatanımızı savunabiliriz. Suçları inkar etmeye yönelik her girişim, aslında Bosna Hersek'e yönelik saldırganlık sırasında yaşananların devamıdır" dedi.
Dernekler ve aileler, Stupni Do'da 38 kişinin öldürüldüğünü belirtiyor. Lahey Mahkemesi'ne göre HVO, köye düzenlenen saldırıda en az 31 Boşnak sivili ve yedi ordu mensubunu öldürdü. Aralarında iki kadın ve üç çocuğun da bulunduğu bir grup köy sakini, kaçmaya çalışırken evlerinin önünde öldürüldü. İki yaşlı kadın evde yanmış halde bulundu. Aynı aileden yedi kişi, aralarında iki ve üç yaşlarında çocukların da bulunduğu, bir sığınakta yanmış halde bulundu. Köy neredeyse tamamen yok edildi. Aynı gün HVO, Vareš'te 250'den fazla Boşnak erkeği tutuklayarak "Ivan Goran Kovačić" ve "Vladimir Nazor" okullarında hapsetti.
Kiseljak'taki HVO İkinci Operasyon Grubu komutanı Ivica Rajić, Lahey Mahkemesi'ne göre saldırı günü HVO Genelkurmay Başkanı'ndan Vareš'teki durumu kimseye merhamet etmeden çözme emri almıştı. Rajić, 2005 yılında suçunu itiraf ederek 12 yıl hapis cezasına çarptırıldı.
