67 Yıl Önce Vefat Eden Hamdija Kreševljaković Anıldı

Bosna Hersek'in modern tarihçiliğinin temelini atan isimlerden Hamdija Kreševljaković, vefatının 67. Yıl dönümünde anılıyor. 1959 yılında hayatını kaybeden Kreševljaković, ardında Bosna Hersek tarihi, kültürü ve mirası üzerine paha biçilmez bir külliyat bıraktı. Özellikle Osmanlı dönemi Bosna Hersek'ine dair çalışmalarıyla tanınan tarihçi, bölgenin geçmişine ışık tutan en önemli figürlerden biri olarak kabul ediliyor.

Hamdija Kreševljaković'in Hayatı ve Eğitimi

Hamdija Kreševljaković, 18 Eylül 1888 tarihinde Saraybosna'nın Vratnik bölgesinde, Lubina caddesinde dünyaya geldi. İlk eğitimini mektep ve rüşdiyede tamamladıktan sonra sırasıyla ticaret ve öğretmen okullarını bitirerek 1912'de mezun oldu. Mezuniyetinin ardından Saraybosna'da öğretmenliğe başlayan Kreševljaković, 8 Ocak 1918'den 17 Ağustos 1919'a kadar Vinkovci'deki yatılı ilkokulda Bosnalı Boşnak çocuklara öğretmenlik yaptı. 1920'de Saraybosna'ya dönüşünün ardından 1926/27 eğitim-öğretim yılına kadar Ticaret Okulu'nda, ardından 1929'a kadar Öğretmen Okulu'nda görev aldı. Devlet okullarındaki çalışmalarının yanı sıra, 1916 yılından itibaren Darülmuallimin, Bölge Medresesi ve 1920-1945 yılları arasında Saraybosna'daki Gazi Hüsrev Bey Medresesi gibi dini okullarda da ders verdi. Kreševljaković, bilgi birikimini artırmak amacıyla Avrupa'nın birçok ülkesini (eski Avusturya-Macaristan, Almanya, Hollanda, Polonya, İtalya, İsviçre, Danimarka ve İsveç) gezdi. Özellikle Reformasyon ve Karşı Reformasyon hareketlerini yerinde incelemek için Almanya'daki üniversiteleri ve önemli şehirleri ziyaret ederek ünlü tarihçilerin derslerini takip etti.

Bosna Hersek Tarihine Katkıları ve Mirası

Kreševljaković'in tarih araştırmalarına olan ilgisi lise yıllarında, Silvije Strahimir Kranjčević, Ljudevit Dvorniković ve Josip Milaković gibi öğretmenlerinin etkisiyle başladı. Balkan Enstitüsü'nü kuran Dr. Karl Patsch ile tanışması, Hamdija'yı Bosna Hersek hakkındaki yayınları toplamaya sevk etti ve bu durum, onun tüm yaşamı boyunca tarihi materyaller toplamasını sağladı. Henüz on altı yaşındayken Bosna Hersek dergilerinde halk hikayeleri ve şiirler yayımlamaya başlayan Kreševljaković, kariyerinin ilerleyen dönemlerinde Bosna Hersek tarihçiliğine odaklandı. Bilimsel Toplum, Ulusal Müze, Tarih Topluluğu, Şarkiyat Enstitüsü ve Anıtları Koruma Enstitüsü'nün yayınlarında iş birliği yaparak 300'den fazla bilimsel çalışma kaleme aldı. Ayrıca "Novi Behar" Konsorsiyumu'nun ve çeşitli redaksiyonların üyesiydi. Hırvat Ansiklopedisi, Yugoslavya Ansiklopedisi, Zagreb'deki Leksikografik Enstitü Ansiklopedisi ve Belgrad'daki Askeri Ansiklopedi'ye katkıda bulundu. "Yugoslavya Halkları Tarihi" adlı eserin hazırlanmasında da görev aldı.

Hamdija Kreševljaković'in en bilinen eserleri arasında "Bosna Hersek'te Bakırcılık Sanatı", "Osmanlı Yönetimi Altındaki Bosna Şehirlerinin Tarihine Katkılar", "Eski Bosna Şehirleri", "Eski Hersek Şehirleri", "Cenetiçler - Feodalizm Çalışmasına Bir Katkı", "Hüseyin Kaptan Gradaščević – Bosna Ejderhası", "Bosna Hersek'teki Kaptanlıklar", "Kundura Sanatı", "Hanlar ve Kervansaraylar" ile "Eski Saraybosna'da Saraçlık Sanatı" bulunmaktadır. Hayatının sonuna kadar Bosna Hersek Kültür Anıtlarını Koruma Enstitüsü'nde bilimsel araştırmacı olarak görev yaptı. 1938'de Zagreb'deki Yugoslavya Bilim ve Sanat Akademisi'ne muhabir üye, 1952'de ise Bilimsel Toplum'un ilk başkan yardımcısı ve tam üyesi seçildi. Kendisine ikinci dereceden Çalışma Nişanı verildi.

Kreševljaković'in Osmanlı Dönemi Bosna Hersek'ine Bakışı

Bugün Hamdija Kreševljaković'in eserleri, Osmanlı dönemi Bosna Hersek'i üzerine en önemli tarihi kaynaklar arasında yer almaktadır. Çalışmalarında, Osmanlı döneminde Boşnakların sadece asker veya toprak sahibi olmadığını, aynı zamanda kültüre katkıda bulunarak ve kamu vakıfları kurarak aktif bir rol oynadıklarını ortaya koydu. Bosna kaptanlıkları, mütesellimler, esnaflar, Çengić, Cenetić, Morić gibi önemli Bosna Hersek aileleri ve bakırcılar, kunduracılar, saraçlar gibi zanaatkarlar hakkında yazdı. Kreševljaković, Gazi Hüsrev Bey Medresesi'nin en saygın profesörlerinden biriydi ve öğrencilerine maddi olarak da destek oldu. Hazim Šabanović, Muhamed Hadžijahić, Seid ve Mahmud Traljić, Alija Bejtić, Adem Handžić, Mehmed Mujezinović gibi birçok öğrencisi, 1920-1945 yılları arasında Gazi Hüsrev Bey Medresesi'nden mezun olan her hocanın Hamdija'dan ders aldığını ve onun en iyi danışman ve yardımcı olduğunu, dolayısıyla büyük bir örnek teşkil ettiğini sıkça dile getirmiştir.</