Türk dünyası 34 harfli ortak Latin alfabesinde uzlaştı

Türk dünyası, Bakü’de alınan tarihi bir kararla 34 harfli ortak Latin alfabesi üzerinde uzlaştı. Türk Devletleri Teşkilatı, Türk Dil Kurumu ve Uluslararası Türk Akademisi’nin desteğiyle toplanan Ortak Alfabe Komisyonu, yaklaşık bir asır önce ortaya atılan bir fikri yeniden hayata geçirdi. Bu gelişme, yalnızca dilbilimsel bir düzenleme değil, aynı zamanda Balkanlar’dan Orta Asya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada kültürel ve stratejik yansımaları olan bir adım olarak değerlendiriliyor. Özellikle Bosna Hersek’te yaşayan Türkler ve bölgedeki Türk toplulukları için bu karar, ana dilin korunması ve Türk dünyasıyla bağların derinleşmesi açısından önemli fırsatlar sunuyor.

Ortak alfabe kararı neden alındı?

Türk toplulukları arasında konuşma dilinde büyük farklılıklar bulunmuyor. Örneğin Türkiye Türkçesinde "yiğit" olarak kullanılan sözcük, Kazak Türkçesinde "jigit", Kırgız Türkçesinde ise "cigit" olarak karşımıza çıkıyor. Kelimenin telaffuzu değişse de anlamı ve kökü aynı kalıyor. Ancak farklı alfabelerin kullanılması, bu yakınlığın yazıya yansımasını engelliyor. Türkiye, Azerbaycan ve Türkmenistan Latin alfabesini kullanırken, diğer bazı Türk toplulukları Kiril alfabesiyle yazıyor. Uygur Türkleri ise Arap harfli yazı sistemini sürdürüyor. Ortak alfabe çalışmasının temel amacı, konuşmada hissedilen bu yakınlığı yazıda da sağlayabilmek.

Yüzyıllık bir hayal gerçek oluyor

Ortak Latin alfabesi fikri ilk kez 1926 yılında düzenlenen Bakü Türkoloji Kongresi’nde gündeme getirilmişti. Dönemin siyasi şartları, özellikle Sovyetler Birliği’nin etkisiyle bu sürecin tamamlanmasına izin vermedi. Birçok Türk boyu Kiril alfabesini kullanmak zorunda kaldı. Aradan geçen yüz yıla yakın sürenin ardından aynı fikir yeniden güçlü bir şekilde gündeme geldi. Kazakistan’ın Latin alfabesine geçiş kararının ardından başlayan çalışmalar, bugün Türk dünyasının ortak bir alfabe üzerinde uzlaşmasıyla yeni bir boyut kazandı.

Yeni alfabede hangi harfler yer alıyor?

Belirlenen ortak alfabede 34 harf bulunuyor. Türkiye Türkçesinde kullanılan 29 harfin yanı sıra, bazı Türk lehçelerinde yer alan sesleri karşılamak amacıyla beş özel harf daha sisteme dahil edildi. Bu harfler arasında Azerbaycan Türkçesindeki "Ə", bazı lehçelerde bulunan "X", damak n'si olarak bilinen "Ŋ", kalın k sesini gösteren "Q" ve diğer özel sesler yer alıyor. Böylece farklı lehçelerdeki sesler ortak sistem içerisinde temsil edilebilecek.

Kararın uygulanması ne kadar sürecek?

Alfabe değişiklikleri uzun yıllar alan eğitim, yayıncılık ve mevzuat süreçlerini beraberinde getiriyor. Bu nedenle kararın hemen yarın bütün Türk devletlerinde aynı şekilde uygulanması beklenmiyor. Ancak burada önemli olan, sonuçtan önce yönün belirlenmiş olması. Ortak alfabe sayesinde farklı ülkelerde yaşayan gençler birbirlerinin kitaplarını daha rahat okuyabilecek, akademisyenler ortak çalışmalarını daha kolay yürütebilecek ve kültürel etkileşim daha güçlü hale gelecek.