Izetbegović'in yaşamı: Hapislerden devlet başkanlığına

Bosna Hersek'in uluslararası alanda tanınan ilk Cumhurbaşkanı Alija Ilaşbegović, bugün doğumunun 101. Yıl dönümünü yaşıyor. 1925 yılında Bosanski Šamac'ta dünyaya gelen Izetbegović, siyasi hayatı boyunca ülkenin bağımsızlık mücadelesinin en önemli figürü oldu.

Alija Izetbegović'in yaşamı ve siyasi mücadele yılları

Izetbegović'in babası tüccar Mustafa, oğlunun doğumundan iki yıl sonra dokuz kişilik ailesiyle birlikte Bosna Hersek'in başkenti Saraybosna'ya taşındı. İkinci Dünya Savaşı sırasında "Genç Müslümanlar" hareketi kapsamında sivil halka insani yardımda bulunan Izetbegović, siyasi görüşlerini bu süreçte şekillendirdi. Savaş sonrası dönemde, dönemin Yugoslavya sosyalist otoritesi tarafından tehdit olarak görülen Izetbegović, 1946 yılında askerlik görevini yaparken üç yıl ağır hapis cezasına çarptırıldı.

Izetbegović, yazarlık hayatında "L. S. B." takma adını kullandı; bu kısaltma çocukları Lejla, Sabina ve Bakir'in isimlerinin baş harflerinden oluşmaktadır. 1970'li yıllarda yayımladığı "İslami Deklarasyon", Fas'tan Endonezya'ya kadar Müslüman dünyasını ilgilendiren bir metin olarak tarihe geçti. Bu eser, Yugoslav komünist yönetimi tarafından büyük tepkiyle karşılandı ve 1983 yılındaki "Saraybosna Süreci" adlı siyasi yargılamanın temel nedenlerinden biri oldu.

Hapis cezaları ve SDA'nın kuruluşu

1983 yılındaki yargılama sonucunda Izetbegović, "İslami fundamentalizm ve Yugoslavya anayasal düzenini yıkmaya yönelik birlik kurmak" suçlamasıyla 14 yıl hapse mahkum edildi. Yanında 12 Müslüman entelektüel daha yargılandı. Yüksek Mahkeme cezayı sembolik olarak 1lüğe düşürse de, son olarak "sözlü suç" (verbalni delikt) kapsamında 9 yıla indirildi. Izetbegović, 25 Kasım 1988 tarihinde hapisten çıktı.

Siyasi kariyerindeki en büyük zaferi ise 18 Kasım 1990 tarihindeki ilk demokratik seçimlerde kazandı. Kendi kurduğu Demokratik Eylem Partisi (SDA) ile büyük bir başarı elde ederek Bosna Hersek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı koltuğuna oturdu.

Savaş dönemi ve Dayton Barış Antlaşması

1992-1995 yılları arasındaki dört yıllık saldırı döneminde Izetbegović, Bosna Hersek Ordusu'nun (Armija RBiH) Başkomutanı olarak görev yaptı. Silah ambargosuna ve askeri baskılara rağmen, Bosna Hersek'in toprak bütünlüğü ilkesinden ödün vermedi. 1995 yılının Kasım ayında ABD'nin Ohio eyaletinde imzalanan Dayton Barış Antlaşması neticesinde savaş sona erdi. Izetbegović, antlaşmanın ardından yaptığı açıklamada süreci şu sözlerle di: "Bu adil bir barış değil, ancak savaşa devam etmekten daha adildir. İçinde bulunduğumuz dünyada ve mevcut durumda daha iyi bir barış elde edilemezdi."

Şubat 1996'da geçirdiği kalp krizi sonrası siyasi faaliyetlerine devam eden Izetbegović, 15 Ekim 2000 tarihinde Cumhurbaşkanlığı görevinden çekildi. Hayatının son günlerinde "Anılar" (Sjećanja) adlı kitabını tamamlayan lider, hayatını şu cümleyle mişti: "Eğer bir kez daha yaşama şansım olsaydı, bunu reddederdim. Ancak yeniden doğmak zorunda kalsaydım, yine bu hayatı seçerdim."

19 Ekim 2003 tarihinde Saraybosna'daki KCUS hastanesinde hayatını kaybeden Izetbegović, vasiyeti üzerine Saraybosna'daki Kovači Şehitlik Mezarlığı'na defnedildi. Ölümü sırasında ziyaretçileri arasında eski ABD Başkanı Bill Clinton ve Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan gibi önemli dünya liderleri de bulunuyordu.