Bosna Hersek'te devlet algısı: 'İdeal devlet vatandaşa iş bulmalı'

Bosna Hersek'in önde gelen gazetelerinden Dnevni Avaz, ülkede yaygınlaşan 'ideal devlet' algısını eleştiren bir yazı yayımladı. Yazıda, vatandaşın hiçbir sorumluluk almadığı, devletin ise her şeyi yapmak zorunda olduğu bir sistemin sürdürülemez olduğu vurgulanıyor. ‘İdealna država’ (İdeal Devlet) başlıklı yazı, Bosna Hersek'teki toplumsal ve ekonomik çelişkileri mizahi bir dille ele alıyor.

Bosna Hersek'te 'ideal devlet' modeli nasıl tanımlanıyor?

Dnevni Avaz'ın yazısına göre, 'ideal devlet' anlayışı, vatandaşın hiçbir şey yapmaması, devletin ise her şeyi yapması üzerine kurulu. Bu modele göre devlet, vatandaşa iş bulmalı, eğer iş yeterince maaş vermiyorsa maaşı artırmalı, firmanın maaş ödeyecek parası yoksa firmaya yardım etmeli. Devletin yardım edecek parası yoksa borçlanmalı, borç çok büyürse bunun sorumlusu neoliberalizm olmalı. Yazıda bu döngü, Bosna Hersek'te sıkça rastlanan bir toplumsal beklenti olarak tanımlanıyor.

Yazıya göre 'ideal devlet', her aile ferdinin bir yere başvurabilmesi için yeterli sayıda bakanlığa sahip olmalı. Bu bakanlıklar arasında 'bakanlıkların koordinasyonu için bakanlık', 'bakanlıkların çalışmalarını izleme bakanlığı' ve 'diğer bakanlıkların neden işlerini yapmadığını araştıracak bakanlık' gibi hayali birimler sıralanıyor. Bu durum, Bosna Hersek'teki bürokratik yapının karmaşıklığına ve şişkinliğine yönelik bir eleştiri olarak öne çıkıyor.

Vatandaşın devletten beklentisi ve çelişkiler neler?

Dnevni Avaz'ın analizine göre, 'ideal devlet' anlayışında kimse milyoner olmak istemez, herkes 'referans' (memur) olmak ister. İş adamının sabah altıda kalkıp piyasa, rekabet ve vergiler hakkında düşünmesi gerekirken, referans saat ona kadar kahve içer, on bire kadar çalışır ve bu tempodan yorulur. Yazı, bu durumun Bosna Hersek'teki kamu sektörü ile özel sektör arasındaki verimlilik farkını eleştirel bir dille ortaya koyuyor.

Yazıda ayrıca, 'ideal devlet'in vatandaşa kimseye yaramayan bir üniversite bitirmesini, var olmayan bir işte çalışmasını ve uzun zaman önce iflas etmiş bir bütçeden maaş almasını sağlaması gerektiği ifade ediliyor. Bu ifade, Bosna Hersek'teki eğitim sistemi ile iş piyasası arasındaki uyumsuzluğa ve kamu maliyesindeki kırılganlığa işaret ediyor. Bir firma batarsa devlet yardım etmeli, bir firma başarılı olursa devlet bu kadar kazanma hakkını nereden bulduğunu sorgulamalıdır.

Ekonomik gerçekler ve toplumsal algı arasındaki uçurum

Dnevni Avaz'ın yazısı, Bosna Hersek'teki ekonomik gerçeklerle toplumsal algı arasındaki büyük uçurumu gözler önüne seriyor. Yazıya göre, devletin ekmek, elektrik ve akaryakıt fiyatlarını kontrol etmesi gerektiği düşünülürken, sadece vergilerin doğal olarak arttığı kabul ediliyor. Bu durum, ülkede yaygın olan fiyat kontrolleri ve sübvansiyon beklentisini eleştiriyor.

En çarpıcı eleştirilerden biri ise vatandaşların ikiyüzlü tavrına yönelik. Yazıda, 'İdeal devlette vatandaş her gün politikacıların beceriksiz ve yozlaşmış olduğuna dair bir paylaşım yapar, ardından aynı politikacılara gidip oğlunu, kızını, damadını, komşusunu ve kardeşini işe almalarını ister' ifadesi kullanılıyor. Yazı, tüm aile