Kanada'nın petrol zengini eyaleti Alberta, 19 Ekim Pazartesi günü seçmenlerin Kanada'dan ayrılma sürecinin hukuki olarak başlatılıp başlatılmayacağına karar vereceği kritik bir oylamaya gidiyor. Dünyanın en büyük dördüncü kanıtlanmış petrol rezervlerine sahip olan eyaletteki seçmenler, doğrudan ayrılığı değil, gelecekteki bir bağımsızlık referandumu için gerekli yasal süreci başlatıp başlatmamayı oylayacak.
Alberta Başbakanı Danielle Smith oylamayı ilan etmiş olsa da, kendisi eyaletin Kanada içinde kalmasını destekliyor. Son yapılan bir ankete göre, ayrılık sürecinin başlatılmasına verilen destek yüzde 23 civarında seyrediyor. Smith, bu oranı "hâlâ çok yüksek" olarak nitelendiriyor.
Ayrılık taleplerinin temelinde ne var?
Alberta ile federal hükümet arasındaki gerilim, petrol endüstrisi ve Ottawa'nın yetkileri konusunda uzun yıllara dayanıyor. Liberal Başbakan Pierre Trudeau ve oğlu Justin Trudeau dönemindeki enerji politikaları ile karbon vergisi gibi iklim önlemleri, eyalet liderleri tarafından petrol endüstrisine zarar verdiği gerekçesiyle eleştiriliyor. Eski Alberta Başbakanı Jason Kenney, separatist partilerin geçmişte sadece yüzde 1 ila yüzde 2 oy aldığını ancak pandemi ve "Özgürlük Konvoyu" (Freedom Convoy) döneminin bu hareketi dönüştürdüğünü belirtti.
Bağımsızlık hareketi liderlerinden Jeff Rath, federal hükümetin aşılmamış Kanadalıların uçuş yapmasını engelleyen kurallarının kırılma noktası olduğunu ifade etti. Rath, "Eğer Trudeau ayrılmama izin vermezse, eyaletin tamamını alıp gideceğim" dediğini hatırlatarak, COVID-19 sürecinin süreci tetiklediğini vurguladı.
Separatistler Washington ile temas kuruyor
Alberta'nın ham petrol ihracatının yüzde 90'ı Amerika Birleşik Devletleri'ne yapılıyor. Bu ekonomik bağımlılık, separatistlerin stratejisini de etkiliyor. Bağımsızlık hareketi liderlerinden Jeff Rath, ABD Dışişleri Bakanlığı yetkilileriyle üç kez görüştüklerini ve bağımsız bir Alberta'nın ABD'ye neler sunabileceğine dair bir belge sunduklarını açıkladı. Görüşmelerde Pasifik Okyanusu'na uzanacak muhtemel bir boru hattının da gündemde olduğu belirtildi.
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, Alberta için "doğal bir ortak" ifadesini kullanırken; Jason Kenney, demokratik bir yetkisi olmayan kişilerin yabancı bir hükümetle eyalet statüsü hakkında görüşmesini "delilik" olarak nitelendirdi. Kanada Başbakanı Mark Carney'nin enerji odaklı ve iş dünyasına yakın politikaları, Alberta'da beklenmedik bir popülarite kazandı.
Ayrılık hareketi liderlerinden Keith Wilson ise oylamayı, bağımsızlık gerçekleşmese bile Ottawa ile yapılacak müzakerelerde "bir kaldıraç" olarak kullanmak için bir yöntem olarak gördüklerini söyledi. Quebec eyaletinde de separatist Parti Québécois yönetime geri dönmüş olsa da, oradaki ayrılık desteği yüzde 30 civarında seyrediyor.
