300 milyar dolarlık İran fonu: Hangi ülkeler katkı sağlayacak?

ABD ile İran arasında varılan çerçeve anlaşması kapsamında, İran’a yönelik 300 milyar dolarlık bir yatırım fonu oluşturulması planlanıyor. Reuters’ın haberine göre, bu fonun yarısından fazlası için taahhüt alınmış durumda. Fon, savaşın sona erdirilmesi ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını öngören anlaşmanın ekonomik ayağını oluşturuyor.

Fonun yapısı nasıl olacak?

Reuters’ın aktardığına göre, 300 milyar dolarlık fon, bir devlet yardımı veya savaş tazminatı programı değil, tamamen özel bir yatırım mekanizması olarak tasarlandı. Fonda kamu parası veya hibe bulunmayacak. ABD, Körfez ülkeleri, Asya, Güney Amerika ve Afrika’da yerleşik şirketlerin fona katılmayı kabul ettiği belirtiliyor. Planlanan yatırımlar enerji sektörü, lojistik, üretim ve ulaştırma alanlarını kapsıyor.

İran’ın tazminat talebi reddedildi

Tahran yönetimi daha önce ABD’den 400 milyar dolar savaş tazminatı talep etmişti. Ancak Washington bu talebi reddetti. Bunun yerine, özel sektör eliyle finanse edilecek bu yatırım fonu üzerinde mutabakata varıldı. İranlı bir kaynağa göre, bölge ülkeleri fona kredi, kredi hatları veya doğrudan finansman yoluyla katkı sağlayacak. Bu kaynaklar, savaşta hasar gören Mobarakeh çelik kompleksi, rafineriler, havalimanları ve diğer tesislerin yeniden inşası için kullanılacak.

İran ekonomisi için yeni bir dönem mi?

İran, son kırk yıldır uygulanan yaptırımlar ve uluslararası sermaye piyasalarından izolasyon nedeniyle önemli ölçüde doğrudan yabancı yatırım çekemedi. Bu fon, İran’ın küresel ekonomiye yeniden entegrasyonu için kritik bir adım olarak görülüyor. Anlaşmaya yakın bir kaynak, bu yatırım fonunun, yaptırımların kaldırılması ve yurtdışındaki dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasına yönelik paralel müzakerelerden ayrı olduğunu vurguladı. Bu iki sürecin birbirinden bağımsız finansal mekanizmalar olduğu ifade ediliyor.

Süreç nasıl işleyecek?

Fonun, nihai bir anlaşmaya varılmadan kurulmayacağı ve faaliyete geçmeyeceği belirtiliyor. Taraflar arasında imzalanacak bir mutabakat zaptının (Memorandum of Understanding) ardından, fonun uygulanması için 60 günlük bir takvim işleyecek. Bu süre zarfında fonun yasal çerçevesi ve yatırım detayları netleştirilecek.

Bosna Hersek, küresel enerji piyasalarındaki bu tür gelişmelere doğrudan bağlı bir ekonomi olmasa da, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, dünya enerji fiyatlarında istikrar sağlayarak dolaylı yoldan ülke ekonomisini etkileyebilir. Özellikle petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki olası düşüş, Bosna Hersek’in enerji ithalat maliyetlerini azaltabilir.