1926 Bakü kararı 100 yıl sonra Semerkant’ta hayat buldu

1926 yılında Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı’nda alınan ancak bir asır boyunca hayata geçirilemeyen “bir sonraki toplantının Semerkant’ta yapılması” kararı, 5-6 Haziran 2024 tarihlerinde düzenlenen kurultayla nihayet yerine getirildi. Özbekistan’ın tarihi şehri Semerkant, “100 Yıllık Vasiyet: Semerkant Türkoloji Kurultayı”na ev sahipliği yaptı. Buluşma, Yunus Emre Enstitüsü (YEE), Türk Dil Kurumu (TDK), Marmara Üniversitesi ve Semerkant Devlet Üniversitesi iş birliğiyle gerçekleştirildi.

100 yıllık vasiyet nasıl hayata geçti?

Kurultayın temel dayanağını, 1926 yılında Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de düzenlenen Birinci Türkoloji Kurultayı oluşturuyor. O dönemde alınan ve bir sonraki toplantının Semerkant’ta yapılmasını öngören karar, dönemin siyasi şartları ve bölgedeki konjonktürel engeller nedeniyle tam 100 yıl boyunca uygulanamamıştı. Türkoloji camiasında “100 yıllık vasiyet” olarak adlandırılan bu karar, aradan geçen bir asrın ardından geniş katılımlı bir bilimsel şölenle hayata geçirilmiş oldu.

Kurultayda hangi konular ele alındı?

Türkiye, Özbekistan, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan ve Kuzey Makedonya’dan çok sayıda bilim insanı ve akademisyenin katıldığı kurultayda, Türk dünyasını ilgilendiren kritik başlıklar masaya yatırıldı. 15 farklı oturumda gerçekleştirilen sunumlarda; ortak alfabe çalışmaları, Türkçenin dünya dilleri arasındaki konumu, kültürel iş birliği modelleri ve dijital çağda Türkoloji araştırmalarının yeni yönelimleri akademik perspektifle değerlendirildi.

YEE Başkanı Prof. Dr. Aliy: “Stratejik bir öneme sahip”

Kurultayın açılışında konuşan Yunus Emre Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Abdurrahman Aliy, Semerkant’ta gerçekleşen bu buluşmanın sembolik değerinin ötesinde stratejik bir öneme sahip olduğunu vurguladı. Prof. Dr. Aliy, konuşmasında şu ifadelere yer verdi: “Semerkant’ta gerçekleşen bu buluşma yalnızca geçmişe verilen bir sözün yerine getirilmesi değil, aynı zamanda Türk dünyasının bilimsel entegrasyonu için atılmış dev bir adımdır. Türkoloji çalışmalarını dijital çağın sunduğu imkânlarla yeniden şekillendirmeli ve ortak kültürel hafızamızı teknolojiyle harmanlayarak gelecek nesillere aktarmalıyız.”

Balkan Türkolojisi ve Kuzey Makedonya’nın rolü

Kuzey Makedonya’yı temsilen katılan Üsküp “Aziz Kiril ve Metodiy” Üniversitesi “Blaje Koneski” Filoloji Fakültesi, Üsküp Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı Prof. Dr. Osman Emin, “1926 Bakü Birinci Türkoloji Kurultayı ve Balkan (Kuzey Makedonya) Türkolojisi: Dil, Edebiyat ve Kimlik” başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. Prof. Dr. Emin, sunumunda 1926 yılında Bakü’de gerçekleştirilen Birinci Türkoloji Kurultayı’nın, Türk dünyasının dil, alfabe, edebiyat, kültür ve kimlik meselelerini ilk kez uluslararası ve sistematik bir zeminde ele alan tarihi bir dönüm noktası olduğunu vurguladı. Kurultayın yalnızca dilbilimsel konuların tartışıldığı akademik bir organizasyon olmadığını belirten Emin, aynı zamanda Türk dünyasının ortak kültürel hafızasını yeniden inşa etmeyi hedefleyen kapsamlı bir medeniyet pro